Psychiczne następstwa hamburskiego pożaru (1943) – czytanie sceniczne

„Według psychologicznych badań 30 procent wszystkich Niemców urodzonych podczas II wojny światowej było traumatyzowanych – utrata domu rodzinnego, rozstania, bombardowania, głód, ucieczka i śmierć bliskich.”

Z tego cytatu z przełomowego dzieła Anne-Ev Ustorfs My dzieci wojenne z 2008 roku rozpoczęło się sceniczne odczytanie kursu psychologii S4. Ale czym właściwie jest trauma i jak ją radzić? Jak to możliwe, że traumatyczne doświadczenia mogą być przekazywane także kolejnym pokoleniom?

Na te pytania odpowiedział angażowany kurs na przykład na Hamburger Feuersturm, który w 2023 obchodził 80. rocznicę. Destrukcyjne bombardowania w lipcu 1943 r., które zrównaly w pył wschodni Hamburg, nie da się zrozumieć bez całego kontekstu wojny powietrznej. W jego standardowym opracowaniu na ten temat brytyjski historyk Richard Overy przedstawił bardzo zróżnicowany obraz wojny napastniczej prowadzonej przez nazistowskie Niemcy oraz reakcji w zaatakowanych państwach takich jak Wielka Brytania, Polska i Holandia. Z tym tematem zajęli się Jonas i Justin. W centrum ich prezentacji znajdował się film dokumentalny „London can take it”, który ukazuje reakcje ludności po pierwszych pięciu tygodniach nocnych ataków od września 1940 r. Podkreśla się wspólnotowość, opanowanie i pragmatyczne rozwiązania, które były stosowane w radzeniu sobie z zniszczeniami.

Sytuacja ludności cywilnej była jednak podobna we wszystkich dotkniętych krajach: wojna i nocny alarm stały się codziennością. Chinasa wyjaśniła, co zawierało wyposażenie schronu i jakie rodzaje bunkrów można do dziś znaleźć w Hamburgu. Ogromne poruszenie wzbudziła plansza „Luftschutz tut Not” wystawiona w pomniku St. Nikolai, która miała w zabawie wpajać dzieciom, na co zwracać uwagę w drodze do schronu w razie alarmu.

Przejmujący raport żydowskiej świadków czasu Marione Ingram z jej autobiografii „Kriegskind. Żydowskie dzieciństwo w Hamburgu” z 2016 r. były odczytane przez Betty i Tabea. Ponieważ były Żydówkami, one i ich matka nie mogły wejść do schronu. W ten sposób doświadzyły uderzenia bomby bezpośrednio w ich mieszkanie w Eilbek i później bez opieki błąkały się po ulicach. Ironia losu polega na tym, że obie zostały uznane za martwe, a tym samym dotychczasowy nakaz deportacji nie został wykonany.

Kolejnym wybitnym świadkiem Hamburskiego Feuersturmu był kontrowersyjny piosenkarz Wolf Biermann. W pieśni „Elba w Hamburgu” przetwarza on przerażające obrazy, które widział jako dziecko w Hammerbrook. Wspaniale przeanalizowała Milena, jak Biermann poprzez tekst i muzykę ujął traumę w słowa. Wers „Dokładnie na Sześć i pół zatrzymała się moja zegar życiowy” staje się tu symbolem bezruchu w życiu dziecka, które prawie nie przeżyło sztormu ogniowego.

Jak obecne są ślady zniszczeń w dokładniejszym widoku jeszcze w mieście Hamburg, przedstawili Susanne i Clara. Stoją tu klasycystyczne kamienice z okresu przełomu tysiącleci obok skromnych budynków z cegły, które po wojnie zostały odbudowane z gruzów lub od nowa wzniesione na miejscach po wybuchach. Takie samo zjawisko widać także w miastach, które były atakowane przez Niemcy narodowosocjalistyczne. Jako symbol bezsensownego zniszczenia, ale również polityki pojednania, stoi angielskie miasto Coventry, które zostało zrównane z ziemią w 1940 r.

Specyficzną cechą historii Hamburgu jest stosunkowo szybka normalizacja powojennego życia pod brytyjską okupacją i natychmiastowe ustanowienie demokratycznego systemu prasy i radia, co Noel Coward przewidział w swoim satyrycznym utworze „Don’t let’s be beastly to the Germans” z 1943 roku.

Z psychologicznego punktu wid/2-Anfang-Susanne-sitzt-schon-1320x1775.jpeg 1320w, https://www.gymnasium-rahlstedt.de/WordPress_01/wp-content/uploads/2025/04/2-Anfang-Susanne-sitzt-schon.jpeg 1523w" sizes="auto, (max-width: 446px) 100vw, 446px" />

Zdjęcia: Antje Kirchbauer